Szacuje się, że 1% naszej populacji stanowią psychopaci, a jednocześnie aż 4% osób na stanowiskach dyrektorskich może być w spektrum psychopatii. Skąd taka nadreprezentacja, jak rozpoznać psychopatę i co zrobić, kiedy już go rozpoznamy?
Kim są psychopaci?
Na początek wyjaśnijmy sobie - psychopaci to nie są postaci z horrorów. To ludzie, których mózgi w 2 obszarach różnią się od osób bez zaburzeń osobowości, przez co psychopaci:
- Nie czują empatii rozumianej jako współodczuwanie, chęć pomocy, interwencji
- Słabo odczuwają strach, nie reagują silnie na zagrożenia
- Nie boją się kary, za to bardziej niż innych motywuje ich wizja nagrody
- Brak im poczucia winy, brak obciążenia moralnego za niewłaściwe decyzje
W praktyce oznacza to, że osoby o cechach psychopatycznych potrafią doskonale skupić się na celu, są bardzo odporne na stres, nie wahają się przy podejmowaniu trudnych decyzji, nie przeżywają rozterek, kiedy ich decyzje wyrządzają komuś szkodę.
Potrafią jednak świetnie przewidywać reakcje i odczytywać emocji innych (chociaż jak już wspomniałam, nie są zdolni do współodczuwania) - co sprawia, że z łatwością rozgrywają swoje otoczenie. Wiedzą, jakie zachowania są pożądane w społeczeństwie, potrafią więc doskonale maskować swoją bezwzględność poprzez odgrywanie ról.
Psychopaci i szczeble kariery
Ponieważ psychopaci potrafią doskonale kalkulować i dbać o własny interes, ich ścieżki kariery są zaplanowane starannie. Można w nich wyróżnić 5 szczebli:
1. Wejście
Pewność siebie, doskonałe przygotowanie do rozmowy rekrutacyjnej, pozorne zrozumienie wartości firmy - rekrutacja jest dla nich prosta, ponieważ sprawiają świetne pierwsze wrażenie.
2. Assessment, czyli mapowanie organizacji
Od samego początku w nowej organizacji psychopaci robią swoisty “przegląd” pracowników: kto ma wpływy, kto może im pomóc, kto może im zagrozić, a kto jest dla nich zbędny.
3. Manipulacja, czyli budowanie sieci wpływu
Psychopaci budują sieci wpływu stosując bardzo sprytne manipulacje, siejąc dezinformację, nastawiając ludzi przeciwko sobie nawzajem, generując tym samym chaos - przy czym sami nigdy nie stają się częścią swoich rozgrywek. Stosują gaslighting, wmawiając ludziom, że coś nigdy nie zostało ustalone lub powiedziane, a czasem przeciwnie - zasypują komplementami i zdobywają zaudanie.
4. Confrontation/Ascent, czyli awans i eliminacja
Kiedy psychopata ma już swoje sieci wpływu, przychodzi czas na eliminację przeciwników. Rzecz jasna nie fizyczną, za to przypisuje sobie cudze sukcesy podważając przy okazji ich kompetencje, rozsiewa plotki, zrzuca winę na innych, stosuje groźby - np. zwolnieniem dyscyplinarnym. W tym wszystkim psychopata pozostaje bardzo subtelny i trudno go o cokolwiek oskarżyć.
5. Wyjście
Na koniec psychopata zmienia pracę, zostawiając za sobą konflikty, zniszczone relacje, nierzadko też problemy finansowe.
Jak reagować na psychopatę w pracy?
Na psychopatę nie zadziałają klasyczne metody takie jak feedback, coaching czy rozmowa NVC. Z psychopatą nie można dzielić się swoimi emocjami, ponieważ będą dla niego pożywką. Dlatego w takiej sytuacji:
- Nie mów o sobie, nie opowiadaj o swoich problemach
- Z jednej strony nie ulegaj, z drugiej nie dąż do bezpośredniej konfrontacji
- Nie pokazuj słabości i lęku, nie bądź impulsywny
- W rozmowach trzymaj się faktów, nie odczuć
- Okazuj obojętność na jego manpiluacje
- Rozmawiaj o problemach z innymi pracownikami, deklaracje od psychopaty przyjmuj przy świadkach
- Stosuj język korzyści, nie strasz konsekwencjami
- Dokumentuj nieprawidłowe zachowania zawsze, kiedy to możliwe.
Czujesz, że cechy psychopatyczne może mieć osoba z Twojego otoczenia albo po prostu chcesz wiedzieć więcej? Zapraszam na Spotify oraz Apple Podcasts do Szkoły Menedżerów!
